QUR’ONI KARIMDA TINCHLIK MASALALARINING YORITILISHI

---

Qur’oni karimda tinchlik tushunchasi keng va chuqur ma’nolarni o‘z ichiga oladi. U nafaqat urushning yo‘qligi, balki insonning o‘zi bilan, atrofidagilar bilan va butun jamiyat bilan o‘zaro munosabatlaridagi barqarorlik, adolat va totuvlik holatini anglatadi. Kitobda tinchlik so‘zi “salom”, “silm” va shunga yaqin ma’nolarni ifodalovchi boshqa iboralar orqali ifodalanadi. Bu tushuncha Allohning go‘zal ismlaridan biri bo‘lgan “As-Salom” bilan bog‘liq bo‘lib, tinchlik ilohiy sifat sifatida inson hayotiga kirib keladi. Inson tinchlikka erishishi uchun avvalo o‘z qalbida tinchlikni o‘rnatishi, keyin oila va jamiyat doirasida uni mustahkamlashi lozimligi ta’kidlanadi.

Tinchlikning asosiy sharti adolatdir. Qur’on adolatni tinchlikning poydevori sifatida ko‘rsatadi. Adolat buzilganda nizo va urushlar kelib chiqadi. Shu bois kitobda zulmga qarshi turish, haqni himoya qilish va har bir insonning huquqlarini hurmat qilish buyuriladi. Nizolarni tinch yo‘l bilan hal etish, kechirimlilik ko‘rsatish va murosa qilish yo‘llari ochib beriladi. Dushmanlik holatida ham adolatni saqlash, aybsizlarni himoya qilish va zo‘ravonlikdan tiyilish masalalari alohida o‘rin tutadi. Urush faqat o‘zini himoya qilish yoki zulmni to‘xtatish zarurati tug‘ilganda ruxsat etiladi, ammo tinchlik imkoniyati paydo bo‘lsa, darhol unga intilish tavsiya etiladi.

Oilaviy va ijtimoiy munosabatlarda ham tinchlik muhim o‘rin egallaydi. Oila a’zolari o‘rtasida mehr-oqibat, sabr-toqat va o‘zaro hurmat tinchlikning asosiy omillari sifatida ko‘rsatiladi. Jamiyatda esa kambag‘allarni qo‘llab-quvvatlash, yetim-yesirlarga g‘amxo‘rlik qilish, so‘zlashuvda yumshoqlik va yaxshi xulq-atvor tinchlikni mustahkamlovchi omillar sifatida ta’kidlanadi. Xalqlar o‘rtasidagi munosabatlarda esa o‘zaro tanishish, hurmat qilish va hamkorlik qilish yo‘llari ochib beriladi. Turli millat va din vakillari bilan tinch munosabatda bo‘lish, ularning huquqlarini buzmaslik va zo‘ravonlikdan tiyilish buyuriladi.

Qur’oniy ta’limotlarda tinchlikni saqlash va mustahkamlash uchun insonning ichki dunyosi muhim ahamiyatga ega. Qalbda hasad, g‘azab va nafratning o‘rnini sabr, shukr va kechirimlilik egallashi lozimligi ta’kidlanadi. Tinchlik faqat tashqi sharoitlar bilan emas, balki insonning ichki holati bilan bog‘liqdir. Shu bois kitobda insonni o‘z nafsini tarbiyalashga, yaxshi xulq-atvorni o‘zlashtirishga va atrofidagilar bilan yaxshi munosabatda bo‘lishga undaydigan ko‘plab yo‘l-yo‘riqlar beriladi. Bu yondashuvlar jamiyatda tinchlik muhitini shakllantirishning amaliy asoslarini yaratadi.

Tinchlik masalalarining Qur’onda yoritilishi insoniyatning umumiy tinchlik intilishlariga ilohiy asos beradi. U nafaqat o‘z davri uchun, balki barcha zamonlar uchun dolzarb bo‘lib qoladi. Adolat, kechirimlilik, sabr va o‘zaro hurmat kabi qadriyatlar tinchlikning mustahkam poydevorini tashkil etadi. Bu qadriyatlar jamiyatda nizolarni kamaytirish, millatlararo totuvlikni mustahkamlash va insoniy munosabatlarni yaxshilash uchun muhim ahamiyatga ega.

Qur’oni karimda qalb xotirjamligining ma’naviy asoslari

Qur’oni karimda tinchlik masalasi nafaqat jamiyat va xalqlar o‘rtasidagi munosabatlar, balki insonning ichki dunyosi va qalb xotirjamligi bilan ham uzviy bog‘liq holda yoritiladi. Xususan, Ra’d surasining 28-oyatida iymon keltirgan kishilarning qalblari Allohni zikr qilish bilan orom topishi ta’kidlanadi. Mazkur oyat ma’naviy xotirjamlikning muhim omillaridan biri sifatida Allohni eslash va U bilan ruhiy-ma’naviy aloqani mustahkamlashga e’tibor qaratadi.

Tavakkul, sabr va ibodat ham qalb barqarorligini shakllantirishda muhim o‘rin tutadi. Taloq surasining 3-oyatida Allohga tavakkul qilishning ahamiyati bayon etilgan bo‘lsa, Baqara surasining 153-oyatida sabr va namoz orqali madad so‘rashga chaqiriladi. Ushbu oyatlar insonning qiyinchiliklarga munosabatida ishonch, matonat va ma’naviy tayanchning ahamiyatini anglashga yordam beradi. Bunda tavakkul faol harakat va mas’uliyatni inkor etmaydi, aksincha, insonning o‘z imkoniyatlari doirasida harakat qilib, natijani Allohga topshirishini anglatadi.

Shuningdek, Qur’onda kechirimlilik va yaxshi xulq qalb hamda ijtimoiy munosabatlar osoyishtaligining muhim omillari sifatida namoyon bo‘ladi. Nur surasining 22-oyatida afv etish va kechirishga, Hujurot surasining 12-oyatida esa asossiz gumon, ayblarni poylash va g‘iybatdan saqlanishga e’tibor qaratiladi. Ushbu ko‘rsatmalar insonlar o‘rtasidagi adovatni kamaytirish, o‘zaro ishonchni mustahkamlash va sog‘lom ijtimoiy muhitni shakllantirish uchun muhim axloqiy asos bo‘lib xizmat qiladi.

Demak, Qur’oni karimda qalb xotirjamligi iymon, zikr, tavakkul, sabr, kechirimlilik va yaxshi xulq bilan bog‘liq holda talqin qilinadi. Mazkur qadriyatlar insonning o‘zini boshqarishi, boshqalarga adolatli munosabatda bo‘lishi va nizolarni tinch yo‘l bilan hal etishga intilishiga ko‘maklashadi. Shu jihatdan qalb xotirjamligi va ijtimoiy tinchlik Qur’oniy ta’limotlarda o‘zaro bog‘liq ma’naviy-axloqiy yo‘nalishlar sifatida namoyon bo‘ladi.

Xulosa. Qur’oni karimda tinchlik insoniyat farovonligi, jamiyat barqarorligi va ma’naviy kamolotning muhim sharti sifatida namoyon bo‘ladi. Islomiy ta’limotlarda tinchlik tushunchasi urush va nizolarning yo‘qligi bilangina cheklanmay, adolat, mehr-oqibat, bag‘rikenglik, sabr-toqat va o‘zaro hurmat kabi qadriyatlarni ham qamrab oladi. Anfol surasining 61-oyatida tinchlikka moyillik bildirilganda unga moyil bo‘lishga chaqirilishi, Moida surasining 8-oyatida esa har qanday vaziyatda adolatni saqlash zarurligi ta’kidlanishi tinchlikning mustahkam axloqiy asoslarini belgilaydi.

Inson qalbida osoyishtalikni shakllantirishda Allohni zikr qilish, tavakkul, sabr va kechirimlilik alohida ahamiyatga ega. Ra’d surasining 28-oyatida qalblarning Allohni zikr qilish bilan orom topishi bayon etilgan. Bu esa ma’naviy xotirjamlikning inson hayotidagi o‘rnini ko‘rsatadi. Qalbida ezgulikni rivojlantirgan, o‘z hissiyotlarini boshqara oladigan va boshqalarga adolat bilan munosabatda bo‘ladigan inson jamiyatdagi totuvlikni mustahkamlashga hissa qo‘shadi.

Bugungi globallashuv sharoitida Qur’oniy tinchlik tamoyillariga amal qilish millatlararo hamjihatlikni rivojlantirish, nizolarning oldini olish va inson qadr-qimmatini e’zozlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Tinchlikni asrash har bir insonning ma’naviy mas’uliyati hisoblanadi.

 

Qamariddinov Abdurahmon tayyorladi