«Бу кеча – қиём кечаси»

«Бу кеча – қиём кечаси»

Валий аёлларимиздан Робиъа Адавийя намоз ўқиётганларида кўзларига қамишнинг учи кириб кетибди. Намозларини тугатиб, то салом бермагунларича буни пайқамабдилар ҳам. Салом бергандан кейин оғриқни сезиб: «Бир қаранг-чи, кўзимга нима кирибди?» деб юборган эканлар. Ва у қамиш заррачасини кўзларидан зўрға чиқаришибди.
Шайхлардан бири шундай нақл қилади: «Ҳавас қилиб Шайх Увайс Қаранийни кўргани бордим. Зуҳо намозини ўқир эди. Намоздан фориғ бўлгач, тасбеҳ билан машғул бўлди. Тамом бўлиши билан салом берар, деб турсам, ҳеч бир томонга қарамасдан пешин намозини бошлаб юборди. Шундай қилиб, уч кун кутдим. Узлуксиз намоздан фориғ бўлмади. Ҳеч нарса емади, ичмади, ухламади ҳам. Тўртинчи кечада муножот қилаётганини эшитдим. У Ҳақ таолога шундай деб ёлборар эди: «Илоҳо, кўп ухлар кўздан ва кўп еяр қориндан Ўзингдан паноҳингни тилайман!» Бу сўзларни эшитгач, «Ана шу ўгит менга етарли», дедим.
Увайс Қараний ҳазратлари умрида бирон кеча тўйиб ухламади. Кеч тушиши билан «Бу кеча – қиём кечаси», дер, бошқа кечада «Бу кеча – рукуъ кечаси», дер, яна бошқасида «Бу кеча – сужуд кечаси» дер ва тонгга қадар саждадан бош кўтармасди. Ундан: «Намозда хушуъ недур?» деб сўраганларида, «Намоз вақтида танангга қилич санчиб, бошқа томонингдан чиқарсалар ҳам, зарра сезмаслик – хушуъ», деган эканлар.
Ҳасан Басрий ҳазратлари ўз намозгоҳида намоз ўқир эди. Бир киши унинг олдида кутиб ўтирар эди. Шу пайт ногоҳ ўша кишининг устига сув сочилиб кетди. У киши «Тағин нопок сув бўлмасин», деб тараддуланиб турган эди, Ҳасан Басрий: «Бу – мен осийнинг кўз ёшларидир», деб тинчитди.
«Дуррул Мухтор»нинг шарҳида Абу Ҳанифа Нўъмон ибн Собитнинг намозлари тўғрисида шундай ёзилган: «Қирқ йил бир таҳорат билан беш вақт намозни ўқидилар. Уйқулари ёз фаслида пешин ва аср намозлари орасида бир неча лаҳза ўтирган ҳолда бўларди. Қиш фаслида ҳаммаси бўлиб, кечанинг бошида бир соат эди. Кўп йиғлардилар, қўшнилари уларнинг йиғиларини эшитиб раҳм қилишарди. Ва эллик маротаба Байтуллоҳга ҳаж қилдилар».
Имом Аъзамнинг ибодатлари ҳақида Имом Мисъар шундай деганлар: «Ишроқ намозини ўқиб бўлиб, дарс ўтар ва фатво берардилар, пешин намозини ўқиб бўлибоқ, асргача дарс айтардилар, асрни тугатиб, яна шомгача сабоқ берардилар, кейин бу ҳол хуфтонгача давом этарди. Шогирдлар кетгандан сўнг покиза таҳорат ила масжидга чиқиб, бомдодгача намоз ўқирдилар. Сўнгра уйларига кириб, тоза кийим кийгач, тонг намози учун чиқардилар. Эртасига ҳам яна шуни қайтарардилар. Хулласи калом, кўп замонлар пойлаб юриб, на кундузи бирор нарса еганларини кўрдим, на кечаси ухлаганларини кўрдим. Пешиндан илгари озгина кўз илинтириб олардилар».
Имом Шорик айтибдилар: «Бир йил Абу Ҳанифа ила кеча ва кундуз бирга бўлдим. Бирор бора ёнбош қилганларини кўрмадим».
Фузайл ибн Дукин шундай деган: «Кўплаб тобеъинларни ва бошқа уламоларни кўрдим, аммо Абу Ҳанифадан яхшироқ намоз ўқийдиган кишини кўрмадим. Намозга кирмасдан илгари йиғлаб дуо қилардилар».
Буюк муҳаддис Имом Бухорий Роббисига покизалик билан боғланиб, Унга доимий яқинликда бўлар, ҳатто бирор амални бошлашдан олдин ибодат қилиб киришмоқни лозим тутардилар. «Ал-Жомеъ ас-Саҳиҳ»га аввал ғусл қилиб, сўнг икки ракат намоз ўқиб, Аллоҳдан шу ишлари учун яхшилик тиламасдан туриб бирор ҳадисни ёзмас эдилар. Ибодатда қалби ва ҳар бир ­аъзоси билан хушуъ-тазарруъ этиб, ихлос қилган ҳолда Аллоҳнинг ўзига юзланар эдилар. Бир куни намоз ўқиб турганларида ўн етти марта ари чақиб олди, шунда ҳам намозни бузмадилар, ҳоллари ҳам ўзгармади.
Улуғларимиз намозни ана шундай гўзал ўқишган. Лекин биз бундан «Менинг намозим қабул бўлмас экан-да», деган шубҳага берилмай, намозимизни комил қилишга, хушуъ ва хузуъ билан адо этишга ҳаракат қилайлик, улуғларга эргашиб, уларнинг ибодатларидан ибратланайлик!

Манбалар асосида
Билим юрти ходими:
Мухаммадазиз домла Омонбоев тайёрлади.