Qur’on qiroatining fazli

Qur’on tilovati islom dinida eng afzal ibodatlardan biri hisoblanadi. Musulmon kishi Qur’on o’qish orqali Allohga yaqinlashadi, qalban tinchlik topadi va savob qozonadi.¹ Mazkur maqolada Qur’on qiroatining fazli masalasi hanafiy mazhabi manbalari asosida ko’rib chiqiladi. Mavzu fiqhiy ahamiyatga ega, chunki bu borada turli mazhablar o’rtasida nozik farqlar mavjud.

Qur’on qiroatining savobi haqida

Qur’on tilovatining savobi haqida ko’plab hadislar mavjud. Rivoyat qilinishicha, Qur’on o’qigan kishi farishtalar safiga qo’shiladi, qiyinchilik bilan o’qigan kishiga esa ikki hissa ajr beriladi.² Bu hadis Qur’on o’qishning mashaqqatli bo’lishidan qatъiy nazar, har qanday darajadagi musulmonni tilovatga undaydi.

Hanafiy mazhabi ulamolari Qur’on qiroatini ham farz, ham nofila ibodat sifatida o’rganganlar: namozdagi qiroat farz va vojib hukmiga ega bo’lsa, namozdan tashqaridagi tilovat mustahab amal hisoblanadi.³ Bu taqsimot hanafiy fiqhining o’ziga xos uslubiy yondashuvidan kelib chiqadi.

Qiroat savobining mayyitga yetishi masalasi

Hanafiy mazhabida alohida o’rin tutadigan masalalardan biri — Qur’on qiroati savobining vafot etganlarga yetib borishi haqidagi qarashdir. Imom Abu Hanifa va Imom Ahmad ibn Hanbal boshchiligidagi ulamolar, jumladan, ko’pchilik fiqh olimlari badaniy ibodatlar — namoz, ro’za, Qur’on qiroati va zikr — savobining mayyitga yetishini ta’kidlaganlar.⁴ Bu qarash Shofe’iy va Moliki mazhablaridagi ba’zi olimlarning fikridan farq qiladi.

Hanafiy manbalarda, jumladan, “Hidoya”, “Badoi’-us Sanoye’” va “Bahrur Roiq” kabi asarlarda Qur’on qiroatining savobi tirikka ham, mayyitga ham yetib borishi joiz ekanligi bayon qilingan.⁵ Ulamolar bu hukmni Hashr surasining o’ninchi oyatiga, shuningdek, sahobalar amaliyotiga asoslanib chiqarganlar.⁶

Vafot etgan kishi oldida Yosin surasini o’qish bilan bog’liq hadis ham shu mavzu doirasida muhokama qilinadi. Hanafiy ulamolar bu amalni qiroat savobini mayyitga bag’ishlash sifatida talqin qilganlar, bunda duo ma’nosi mavjudligini ta’kidlaganlar.⁷

Xulosa

Xulosa qilib aytish mumkinki, hanafiy mazhabida Qur’on qiroati islomning eng ulug’ ibodatlaridan biri sifatida qaraladi va uning savobi keng ma’noda talqin etiladi. Hanafiy ulamolarining ko’pchilik fikriga ko’ra, Qur’on qiroatining savobi to’g’ri niyat va duo bilan bag’ishlanganda mayyitga ham yetib boradi. Bu masala fiqhiy nazariyada ixtilofli bo’lsa-da, hanafiy mazhabi o’z dalillarini Qur’on, hadis va sahobalar amaliyotiga tayanib asoslagan.

Ta’lim muassasi mudarrisi 

Rahmatulloh domla Umarov tayyorladi