Ro‘zaning to‘rt darajasi

Ro‘za Islomdagi eng ulug‘ ibodatlardan biridir. U nafaqat insonni ochlik va chanqoqlik bilan sinaydi, balki qalbni poklaydi, nafsni tarbiyalaydi va bandani Allohga yaqinlashtiradi. Ko‘p ulamolar ro‘zaning darajalari borligini aytganlar. Ro‘za faqatgina yeyish-ichishni tark etish bilan cheklanib qolmaydi, balki insonning tilini, qalbini va hatto xayolini ham tarbiyalaydi. Tasavvuf ulamolari ro‘zani to‘rt darajaga bo‘lib tushuntirganlar.
1. Shariat ro‘zasi
Birinchi daraja – Shariat ro‘zasidir. Bu tong sahardan quyosh botguncha yeyish-ichishdan va ro‘zani buzadigan narsalardan tiyilishdir. Bu ro‘za barcha musulmonlarga farz qilingan. Alloh taolo Qur’onda shunday marhamat qiladi:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ
“Ey iymon keltirganlar! Sizlardan oldingilarga farz qilinganidek, sizlarga ham ro‘za farz qilindi. Shoyad taqvodor bo‘lsangiz.”
( Baqara surasi, 183-oyat)
Bu ro‘za insonni sabrga o‘rgatadi va taqvoga yetaklaydi. Ammo ro‘zaning haqiqiy kamoli faqat och qolish bilan emas, balki boshqa a’zolarni ham gunohdan saqlash bilan bo‘ladi.
2. Tariqat ro‘zasi
Ikkinchi daraja – Tariqat ro‘zasi. Bu darajada inson faqat yeyish-ichishdan emas, balki bema’ni va foydasiz so‘zlardan ham tiyiladi. Til insonning eng ko‘p gunoh qiladigan a’zolaridan biridir. Shuning uchun ro‘zador kishi yolg‘on, g‘iybat, behuda gaplardan uzoq bo‘lishi kerak.
Payg‘ambarimiz ﷺ marhamat qilganlar:
مَنْ لَمْ يَدَعْ قَوْلَ الزُّورِ وَالْعَمَلَ بِهِ فَلَيْسَ لِلّٰهِ حَاجَةٌ فِي أَنْ يَدَعَ طَعَامَهُ وَشَرَابَهُ
“Kim yolg‘on gapirishni va unga amal qilishni tark etmasa, Alloh uning yeyish-ichishni tark etishiga muhtoj emas.”
Demak, haqiqiy ro‘za tilni ham gunohdan saqlash bilan mukammal bo‘ladi.
3. Ma’rifat ro‘zasi
Uchinchi daraja – Ma’rifat ro‘zasidir. Bu darajada inson nafaqat tilini, balki qalbini va xayolini ham behuda narsalardan saqlaydi. Ya’ni bema’ni fikrlar, yomon o‘ylar qalbga kirmasligi uchun harakat qiladi.
Chunki qalb insonning markazidir. Agar qalb pok bo‘lsa, insonning barcha amallari ham chiroyli bo‘ladi. Shuning uchun ro‘zador inson qalbini zikr, tafakkur va yaxshi niyatlar bilan band qiladi.
4. Haqiqat ro‘zasi
To‘rtinchi va eng oliy daraja – Haqiqat ro‘zasidir. Bu darajada insonning qalbi Allohdan boshqa narsaga bog‘lanmaydi. Ya’ni qalb faqat Allohni eslash, Uni sevish va Unga yaqin bo‘lish bilan band bo‘ladi.
Bu ro‘za – avliyolar va solih bandalarning ro‘zasidir. Ular uchun ro‘za nafaqat jismoniy ibodat, balki qalbni Allohga to‘liq topshirishdir.
Xulosa
Ro‘zaning darajalari ko‘p bo‘lsa-da, uning maqsadi bitta – insonni taqvo va Allohga yaqinlik darajasiga yetkazishdir. Shuning uchun ro‘za tutgan inson nafaqat yeyish-ichishdan, balki gunohdan, yomon so‘zlardan va yomon fikrlardan ham saqlanishga harakat qilishi kerak.
Shunda ro‘zamiz faqat ochlik bo‘lib qolmaydi, balki qalbni poklaydigan buyuk ibodatga aylanadi. Ta’lim muassasi mudiri Rustamjon domla Maxmudov