G‘iybat va tuhmatning zarari

Islom dini insonning nafaqat amallarini, balki so‘zlari va muomalasini ham tartibga soladigan mukammal din hisoblanadi. Shariatda tilni gunohlardan saqlashga alohida e’tibor qaratilgan. Chunki til orqali inson katta savoblarga erishishi ham, og‘ir gunohlarga botishi ham mumkin. Til ofatlarining eng xavflilaridan biri g‘iybat va tuhmatdir. Bu illatlar kishilar o‘rtasidagi mehr-oqibatni yo‘qotadi, adovat va nizolarga sabab bo‘ladi hamda musulmonlarning obro‘-e’tiboriga putur yetkazadi. Qur’oni karim va hadisi shariflarda g‘iybat va tuhmat qat’iy ravishda man etilgan bo‘lib, ularning zararli oqibatlari bayon qilingan. Quyida ushbu mavzu hadislar va Islom ta’limoti asosida yoritiladi.

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: Rasululloh sollallohu alayhi vasallam dedilar:

— G‘iybat nima ekanini bilasizlarmi? Sahobalar:

— Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir, — dedilar. Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam:

— Birodaring haqida uning yoqtirmaydigan narsasini zikr qilishing g‘iybatdir, — dedilar.

Bir kishi:

— Agar men aytgan narsa birodarimda mavjud bo‘lsa-chi? — deb so‘radi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam:

— Agar sen aytgan narsa unda bo‘lsa, uni g‘iybat qilgan bo‘lasan. Agar sen aytgan narsa unda bo‘lmasa, unga tuhmat qilgan bo‘lasan, — dedilar.

Bu hadis g‘iybat va tuhmatning farqini aniq bayon qilib beradi. Kishining orqasidan uning yoqtirmaydigan sifatini aytish, hatto bu gap rost bo‘lsa ham, g‘iybat hisoblanadi. Agar aytilayotgan gap unda mavjud bo‘lmasa, bu yanada og‘ir gunoh bo‘lib, tuhmat sanaladi.

Oisha roziyallohu anhodan rivoyat qilinadi: Bir kuni bo‘yi past bir ayol Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga kirdi. U chiqib ketganidan so‘ng Oisha roziyallohu anho:

— Bo‘yi juda past ekan, — dedilar.

Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam:

— Sen uni g‘iybat qilding, — dedilar. Oisha roziyallohu anho:

— Men undagi mavjud narsani aytdim, xolos, — dedilar. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam esa:

— Sen undagi eng noxush sifatni tilga olding, — dedilar.

Bu hadis g‘iybatning naqadar nozik va xavfli gunoh ekanini ko‘rsatadi. Insonning tashqi ko‘rinishi, bo‘yi, rangi, millati yoki boshqa jismoniy xususiyatlarini uning ortidan tilga olish ham g‘iybatga kiradi.

Alloh taolo Qur’oni karimda marhamat qiladi:

“Bir-biringizni g‘iybat qilmang. Sizlardan birortangiz o‘lgan birodarining go‘shtini yeyishni yaxshi ko‘radimi? Albatta, bundan jirkanasizlar.” (Hujurot surasi, 12-oyat).

Ushbu oyatda g‘iybat o‘lgan birodarning go‘shtini yeyishga qiyos qilingan bo‘lib, bu gunohning naqadar qabih va jirkanch ekanini bildiradi. G‘iybat jamiyatda adovat, ishonchsizlik va dushmanlik urug‘larini sochadi. U insonlarning obro‘siga putur yetkazadi, qalblarni bir-biridan uzoqlashtiradi.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam marhamat qilganlar:

«Kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirgan bo‘lsa, yaxshi gapirsin yoki sukut saqlasin».

Bu hadis mo‘min kishining tilini nazorat qilishi, foydasiz va zararli gaplardan uzoq bo‘lishi kerakligini ta’kidlaydi. Chunki insonning ko‘plab gunohlari til sababli sodir bo‘ladi.

Xulosa qilib aytganda, g‘iybat va tuhmat Islomda qoralangan eng og‘ir ma’naviy gunohlardan sanaladi. G‘iybat insonning obro‘siga zarar yetkazsa, tuhmat esa unga yolg‘on ayb yuklash orqali yanada katta zulm hisoblanadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam hadislarida bu gunohlardan qat’iy qaytarganlar va mo‘minlarni tilni ehtiyot qilishga chaqirganlar. Har bir musulmon boshqalarning aybini izlashdan ko‘ra o‘z kamchiliklarini tuzatish bilan mashg‘ul bo‘lishi, birodarlarining hurmati va sha’nini saqlashi lozim. Shundagina jamiyatda o‘zaro hurmat, ishonch va birlik mustahkamlanadi hamda Alloh taoloning roziligiga erishiladi.

Ta’lim muassasi talabasi

2-kurs 91-guruh talabasi

Mo’ydinov Muhammadqodir